TBMM'nin Açılması ve Kurtuluş Savaşı Cepheleri

**İstanbul'un İşgali ve TBMM'nin Açılması** Misakımillî'nin kabulü İtilaf Devletleri'ni rahatsız etmiştir. 16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edilmiş, Mebusan Meclisi basılarak birçok milletvekili tutuklanmış ve meclis dağıtılmıştır. Bu gelişme, Ankara'da yeni bir meclisin açılmasını zorunlu kılmıştır. **TBMM'NİN AÇILMASI (23 Nisan 1920)** Mustafa Kemal'in çağrısıyla Ankara'da yeni bir meclis toplanmıştır. 23 Nisan 1920'de TBMM açılmıştır. Bu tarih günümüzde **Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı** olarak kutlanmaktadır. **TBMM'nin İlk Kararları:** 1. **Hükümet kurmak zorunludur.** 2. **Geçici bir hükümet başkanı tanımak veya padişahlık tanımak doğru değildir.** 3. **TBMM'nin üstünde hiçbir güç yoktur.** (Meclis üstünlüğü ilkesi) 4. **Yasama ve yürütme yetkisi TBMM'de toplanmıştır.** (Güçler birliği — savaş koşullarında hızlı karar almak için) **TBMM'nin Nitelikleri:** - Kurucu meclistir (yeni devletin temelini atmıştır). - Olağanüstü yetkilere sahiptir. - Meclis hükümeti sistemi benimsenmiştir. - Mustafa Kemal, meclis ve hükümet başkanı seçilmiştir. **TBMM'YE KARŞI İSYANLAR** TBMM açıldıktan sonra iç ve dış kaynaklı birçok isyan çıkmıştır: - İstanbul hükümeti yanlısı isyanlar - Etnik ve mezhepsel isyanlar - Kuvâ-yı Milliye komutanlarının isyanları - İtilaf Devletleri'nin kışkırttığı isyanlar Bu isyanlar, TBMM kuvvetleri tarafından bastırılmıştır. İsyanları bastırmak için **Hıyanet-i Vataniye Kanunu** (Vatana İhanet Kanunu) çıkarılmış ve **İstiklal Mahkemeleri** kurulmuştur. **SEVR ANTLAŞMASI (10 Ağustos 1920)** İtilaf Devletleri'nin Osmanlı'ya dayattığı barış antlaşmasıdır. **Sevr'in Başlıca Hükümleri:** - Anadolu'nun büyük bölümü paylaşılacaktır. - Doğu Anadolu'da Ermeni devleti ve güneydoğuda Kürt özerk bölgesi kurulacaktır. - Boğazlar uluslararası yönetime bırakılacaktır. - Osmanlı ordusu sınırlı sayıda tutulacaktır. - Kapitülasyonlar genişletilecektir. - İzmir ve çevresi Yunanistan'a verilecektir. **TBMM, Sevr'i kesinlikle reddetmiştir.** Sevr, hiçbir zaman uygulanamamıştır. Milli Mücadele'nin kazanılmasıyla yerine **Lozan Antlaşması** imzalanmıştır. **DÜZENLİ ORDUNUN KURULMASI (8 Kasım 1920)** Kuvâ-yı Milliye'nin düzensiz yapısı büyük çaplı muharebeler için yetersiz kaldığından, TBMM düzenli ordunun kurulmasına karar vermiştir. Batı Cephesi Komutanlığı'na İsmet Paşa (İnönü) atanmıştır. **KURTULUŞ SAVAŞI CEPHELERİ** **1. DOĞU CEPHESİ (Ermenistan)** **Komutan:** Kazım Karabekir **Düşman:** Ermenistan Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermeni devleti kurmak isteyen Ermenistan'a karşı savaşılmıştır. Kazım Karabekir komutasındaki kuvvetler Kars, Sarıkamış ve Gümrü'yü alarak zafer kazanmıştır. **Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920):** - TBMM'nin imzaladığı **ilk uluslararası antlaşmadır.** - TBMM'nin **ilk askeri ve diplomatik başarısıdır.** - Kars ve çevresi Türkiye'ye bırakılmıştır. - Ermenistan, Sevr'deki taleplerinden vazgeçmiştir. **Moskova Antlaşması (16 Mart 1921):** TBMM ile Sovyet Rusya arasında imzalanmıştır. Doğu sınırı kesinleştirilmiştir. Kars Antlaşması (13 Ekim 1921) ile Güney Kafkasya cumhuriyetleriyle de sınır belirlenmiştir. **2. GÜNEY CEPHESİ (Fransa)** **Düşman:** Fransa ve işbirlikçileri **Savaşan güç:** Kuvâ-yı Milliye (düzenli ordu bu cepheye yönlendirilmemiştir) Adana, Antep, Maraş ve Urfa'da Fransızlara ve işbirlikçilere karşı halk direniş göstermiştir. **Önemli Savunmalar:** - **Maraş Savunması:** Sütçü İmam'ın ilk kurşunu. Fransızlar geri çekilmek zorunda kalmıştır. - **Urfa Savunması:** Halk direniş göstermiş, Fransızlar çekilmiştir. - **Antep Savunması:** 11 ay süren kahramanca direniş. **Şehirlere Verilen Unvanlar:** - Antep → **Gazi**antep - Maraş → **Kahraman**maraş - Urfa → **Şanlı**urfa **Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921):** Fransa ile imzalanmış, güney cephesi kapanmıştır. Fransa, TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur. Hatay hariç güney sınırı belirlenmiştir. **3. BATI CEPHESİ (Yunanistan)** En uzun ve en kanlı cephedir. Tüm önemli meydan muharebeleri bu cephede yaşanmıştır. **I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921):** - Komutan: İsmet Paşa - Düzenli ordunun ilk zaferidir. - Sonuç: İtilaf Devletleri TBMM'yi Londra Konferansı'na davet etmiştir. - Siyasi önemi: TBMM'nin uluslararası alanda tanınmaya başlaması. - I. İnönü zaferi sonrası **1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye)** kabul edilmiştir. **II. İnönü Muharebesi (23 Mart - 1 Nisan 1921):** - Komutan: İsmet Paşa - Yunan ilerleyişi ikinci kez durdurulmuştur. - Mustafa Kemal'in İsmet Paşa'ya telgrafı: "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz." **Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (Temmuz 1921):** - Yunan ordusu güçlü bir taarruzla ilerlemiştir. - Türk ordusu **stratejik geri çekilme** yaparak Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir. - Bu yenilgi üzerine TBMM, 5 Ağustos 1921'de Mustafa Kemal'e **3 ay süreyle Başkomutanlık yetkisi** vermiştir. - Mustafa Kemal, **Tekalif-i Milliye Emirleri** (Milli Yükümlülük Emirleri) yayımlamıştır: Halktan silah, erzak, giysi, ulaşım araçları toplanmıştır. **Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921):** - **22 gün 22 gece** süren büyük muharebe. - Mustafa Kemal bizzat komuta etmiştir. - Ünlü sözü: **"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır."** - Sonuçları: - Yunan ilerleyişi kesin olarak durdurulmuştur. - **Savunma dönemi sona ermiş, taarruz dönemi başlamıştır.** - Mustafa Kemal'e **"Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi** verilmiştir. - Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanmıştır (güney cephesi kapanmış). - İtalya Anadolu'dan çekilmiştir. **Büyük Taarruz (26 Ağustos - 9 Eylül 1922):** - Başkomutan Mustafa Kemal bizzat yönetmiştir. - Taarruz planı gizli tutularak baskın etkisi yaratılmıştır. - **30 Ağustos 1922:** Dumlupınar'da **Başkomutanlık Meydan Muharebesi** — Yunan ordusunun ana kuvvetleri yok edilmiştir. Bu tarih **Zafer Bayramı** olarak kutlanır. - Mustafa Kemal'in emri: **"Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!"** - **9 Eylül 1922:** İzmir kurtarılmıştır. - **18 Eylül 1922:** Anadolu'da tek bir düşman askeri kalmamıştır. **CEPHE KARŞILAŞTIRMASI:** | Özellik | Doğu | Güney | Batı | |---------|------|-------|------| | Düşman | Ermenistan | Fransa | Yunanistan | | Komutan | Kazım Karabekir | Kuvâ-yı Milliye | İsmet Paşa / M. Kemal | | Savaşan güç | Düzenli ordu | Halk direniş | Düzenli ordu | | Antlaşma | Gümrü | Ankara | Mudanya → Lozan | | İlk zafer | ✓ | — | — | | En uzun | — | — | ✓ | **Sık Karıştırılan Noktalar:** - TBMM 23 Nisan 1920'de açılmıştır; Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edilmiştir. İkisi farklıdır. - İsmet Paşa İnönü muharebelerini, Mustafa Kemal Sakarya ve Büyük Taarruz'u komuta etmiştir. - Gümrü = ilk antlaşma (Doğu). Ankara Antlaşması = Fransa ile (Güney). Mudanya = Ateşkes. Lozan = Barış. - Kütahya-Eskişehir bir yenilgidir, başarısızlıktır; stratejik geri çekilme sonrası Sakarya'da zafer kazanılmıştır. - 30 Ağustos Zafer Bayramı (Dumlupınar); 9 Eylül İzmir'in kurtuluşu; 11 Ekim Mudanya Ateşkesi. - Güney Cephesi'nde düzenli ordu savaşmamış, Kuvâ-yı Milliye direniş göstermiştir.