Mudanya Ateşkesi ve Lozan Barış Antlaşması

**Büyük Taarruz Sonrası Durum** 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, 30 Ağustos'ta Dumlupınar'daki Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile zafere ulaşmıştır. 9 Eylül 1922'de İzmir kurtarılmış, Yunan ordusu Anadolu'dan tamamen atılmıştır. Türk ordusunun Çanakkale Boğazı'na ve İstanbul yönüne ilerlemesi, İtilaf Devletleri'ni büyük bir endişeye sevk etmiştir. **Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922)** Türk ordusunun ilerleyişi karşısında İtilaf Devletleri, yeni bir savaşı göze alamayarak barış görüşmeleri teklif etmiştir. Görüşmeler Bursa'nın Mudanya ilçesinde yapılmıştır. **Türk tarafı:** İsmet Paşa (İsmet İnönü) **İtilaf tarafı:** İngiltere, Fransa ve İtalya temsilcileri **Mudanya'nın Önemli Kararları:** - Doğu Trakya (Edirne dahil) savaş yapılmadan Türkiye'ye bırakılacaktır. - Yunan kuvvetleri Meriç Nehri'nin batısına çekilecektir. - İstanbul ve Boğazlar TBMM hükümetine devredilecektir (barış antlaşmasına kadar İtilaf kuvvetleri kalacak). - Doğu Trakya'nın teslimi 15 gün içinde tamamlanacaktır. **Mudanya'nın Önemi:** - Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasını sona erdirmiştir. - Doğu Trakya savaşsız kazanılmıştır (diplomatik zafer). - TBMM'nin askeri gücünün diplomatik başarıya dönüştüğünü kanıtlamıştır. - Barış görüşmelerinin (Lozan) yolunu açmıştır. **Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)** Mudanya'dan sonra barış görüşmeleri gündeme gelmiştir. İtilaf Devletleri, Lozan'a hem TBMM hükümetini hem de İstanbul'daki Osmanlı hükümetini davet etmiştir. Bu durum ikilik yaratma tehlikesi taşıyordu. Mustafa Kemal, bu tehlikeyi ortadan kaldırmak için saltanatın kaldırılmasını TBMM'ye teklif etmiştir. 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştır. **Sonuçları:** - Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir. - Son padişah Vahdettin (VI. Mehmet) İstanbul'u bir İngiliz savaş gemisiyle terk etmiştir. - Halifelik makamı bir süre daha devam etmiştir (Abdülmecit Efendi halife olmuştur). - Lozan'a tek yetkili temsilci olarak TBMM hükümeti katılmıştır. **Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923)** Lozan görüşmeleri İsviçre'nin Lozan şehrinde yapılmıştır. Türk delegasyonunun başkanı İsmet İnönü'dür. **Görüşmelerin Seyri:** Görüşmeler iki dönem halinde gerçekleşmiştir: - **1. Dönem:** 20 Kasım 1922 - 4 Şubat 1923 (Özellikle kapitülasyonlar ve Musul konusunda anlaşmazlık nedeniyle kesilmiştir) - **2. Dönem:** 23 Nisan - 24 Temmuz 1923 (Antlaşma imzalanmıştır) Görüşmelerin kesilmesi, Türk tarafının kararlılığını ve taviz vermeyeceğini göstermiştir. **Lozan'ın Temel Maddeleri:** **Sınırlar:** - Batı sınırı (Yunanistan): Meriç Nehri - Güney sınırı (Suriye): 1921 Ankara Antlaşması ile belirlenmiş - Doğu sınırı: 1921 Kars Antlaşması ile belirlenmiş - Irak sınırı (Musul): Çözülememiş, sonraya bırakılmış **Kapitülasyonlar:** Tamamen ve kayıtsız şartsız kaldırılmıştır. Bu, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığının tescilidir. **Azınlıklar:** Türkiye'deki Rum, Ermeni ve Yahudi azınlıklar Türk vatandaşı sayılmıştır. Batı Trakya Türkleri ve İstanbul Rumları hariç Türk-Rum nüfus mübadelesi yapılmıştır. **Boğazlar:** Uluslararası bir komisyonun denetimine bırakılmıştır. Askersizleştirilmiştir. (1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'nin tam egemenliğine geçmiştir.) **Osmanlı Borçları:** Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırılmıştır. Türkiye en büyük payı almış ancak taksitle ödemiştir. **Savaş Tazminatı:** Yunanistan'dan Karaağaç istasyonu ve çevresi savaş tazminatı olarak alınmıştır. **Çözülemeyen Konular:** - **Musul Sorunu:** 9 ay içinde Türkiye-İngiltere arasında çözülecekti. Çözülemeyince Milletler Cemiyeti'ne taşınmış, 1926 Ankara Antlaşması ile İngiltere'ye bırakılmıştır. - **Hatay Sorunu:** Fransa mandası altındaki Suriye sınırları içinde kalmıştır. 1939'da Türkiye'ye katılmıştır. **Lozan'ın Önemi:** - Yeni Türk devletinin bağımsızlığı ve egemenliği uluslararası alanda tanınmıştır. - Sevr Antlaşması tamamen geçersiz kılınmıştır. - Misakımillî büyük ölçüde gerçekleştirilmiştir. - Kapitülasyonlar kaldırılarak ekonomik bağımsızlık sağlanmıştır. - Türkiye'nin "doğum belgesi" olarak nitelendirilir. **Sık Karıştırılan Noktalar:** - Mudanya ateşkes, Lozan barış antlaşmasıdır. İkisi farklıdır. - Saltanat 1 Kasım 1922'de, halifelik 3 Mart 1924'te kaldırılmıştır. - Lozan'da Boğazlar Türkiye'ye değil, komisyona bırakılmıştır; tam egemenlik Montrö ile gelmiştir. - Musul Lozan'da çözülememiş, 1926'da İngiltere'ye bırakılmıştır. - Son padişah Vahdettin, son halife Abdülmecit'tir; ikisi farklı kişilerdir.