Atatürk'ün Vefatı ve II. Dünya Savaşı Öncesi

**Atatürk'ün Son Yılları ve Hastalığı** Mustafa Kemal Atatürk, 1937 yılından itibaren sağlık sorunları yaşamaya başlamıştır. Doktorlar siroz (karaciğer hastalığı) teşhisi koymuştur. Hastalığına rağmen Atatürk, devlet işleriyle ilgilenmeye devam etmiştir. Özellikle Hatay meselesi onun son döneminin en önemli dış politika gündemiydi. **Atatürk'ün Vefatı (10 Kasım 1938)** Atatürk, 10 Kasım 1938 Perşembe günü saat 09:05'te İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yummuştur. Vefat haberi tüm yurtta ve dünyada büyük üzüntüyle karşılanmıştır. Cenaze töreni büyük bir devlet töreni olarak gerçekleştirilmiştir. Naaşı İstanbul'dan Ankara'ya özel bir trenle getirilmiştir. Birçok ülke temsilcisi törene katılmıştır. Atatürk'ün naaşı Anıtkabir tamamlanana kadar (1953) geçici olarak Ankara Etnografya Müzesi'nde muhafaza edilmiştir. **İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanı Seçilmesi** Atatürk'ün vefatının ardından 11 Kasım 1938'de TBMM, İsmet İnönü'yü ikinci cumhurbaşkanı olarak seçmiştir. İsmet İnönü, Kurtuluş Savaşı'nın önemli komutanlarından, Lozan görüşmelerinin baş delegesi ve Atatürk'ün en yakın silah arkadaşıydı. Bu seçim, devletin devamlılığının ve inkılapların korunacağının güvencesi olmuştur. **Atatürk'ün Mirası** Atatürk, arkasında modern, laik, demokratik ve bağımsız bir Türkiye Cumhuriyeti bırakmıştır. Onun mirası şu başlıklar altında özetlenebilir: - **Siyasi miras:** Milli egemenliğe dayalı cumhuriyet rejimi - **Hukuki miras:** Laik ve çağdaş hukuk sistemi (Medeni Kanun, Ceza Kanunu vb.) - **Toplumsal miras:** Kadın-erkek eşitliği, eğitim birliği, soyadı kanunu gibi toplumsal dönüşümler - **Ekonomik miras:** Milli ekonomi politikası, devletçilik anlayışı, sanayileşme hamleleri - **Dış politika mirası:** "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesine dayalı onurlu ve bağımsız dış politika - **Kültürel miras:** Harf inkılabı, Türk Tarih ve Dil kurumları ile milli kimlik bilinci **II. Dünya Savaşı Öncesi Dünya Durumu** Atatürk'ün vefat ettiği dönemde dünya, II. Dünya Savaşı'na hızla sürükleniyordu. Bu süreçteki önemli gelişmeler: **Totaliter Rejimlerin Yükselişi:** - İtalya'da Benito Mussolini liderliğinde faşizm (1922'den itibaren) - Almanya'da Adolf Hitler liderliğinde Nazizm/Nasyonal Sosyalizm (1933'ten itibaren) - Bu rejimler militarist, yayılmacı ve antidemokratik nitelikteydi. **Versay Düzeninin Çöküşü:** - Almanya, I. Dünya Savaşı sonunda imzalanan Versay Antlaşması'nın ağır koşullarını ihlal etmeye başlamıştır. - Almanya silahlanmış, Ren bölgesini işgal etmiş ve Avusturya'yı ilhak etmiştir (Anschluss, 1938). **Saldırgan Eylemler:** - İtalya'nın Habeşistan'ı (Etiyopya) işgali (1935) - Japonya'nın Mançurya'yı işgali (1931) - İspanya İç Savaşı (1936-1939) — Faşist ve demokratik güçlerin vekalet savaşı **Milletler Cemiyeti'nin Başarısızlığı:** Milletler Cemiyeti, saldırgan devletlere etkili yaptırım uygulayamamış ve barışı koruyamamıştır. Bu durum, Atatürk'ün kurduğu bölgesel güvenlik antlaşmalarının (Balkan Antantı, Sadabat Paktı) önemini artırmıştır. **Türkiye ve II. Dünya Savaşı:** Atatürk'ün barışçıl dış politikası ve kurduğu bölgesel ittifaklar, Türkiye'nin II. Dünya Savaşı'na girmesini engelleyen önemli faktörlerden biri olmuştur. İsmet İnönü döneminde Türkiye tarafsızlık politikası izleyerek savaşın yıkımından korunmuştur. **Sık Karıştırılan Noktalar:** - 10 Kasım 1938 vefat tarihidir, bayram değildir; anma günü olarak kabul edilir. - Anıtkabir 1953'te tamamlanmıştır; Atatürk'ün naaşı hemen Anıtkabir'e konulmamıştır. - İsmet İnönü, Atatürk'ün vasiyetiyle değil TBMM kararıyla cumhurbaşkanı seçilmiştir.