Mondros Ateşkes Antlaşması ve İşgaller

**I. Dünya Savaşı'nın Son Dönemi ve Osmanlı'nın Durumu** I. Dünya Savaşı'nda (1914-1918) Osmanlı Devleti, İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan) safında yer almıştır. Savaşın son yıllarında Osmanlı ordusu büyük kayıplar vermiş, özellikle Filistin-Suriye Cephesi'ndeki çöküş savaşın sonunu getirmiştir. **Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)** Osmanlı Devleti, savaşı sürdüremeyecek duruma düşünce İtilaf Devletleri'yle ateşkes görüşmelerine başlamıştır. Antlaşma, Ege Denizi'ndeki Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda, Osmanlı adına Bahriye Nazırı Rauf Orbay (Hüseyin Rauf Bey) tarafından imzalanmıştır. **Mondros'un Önemli Maddeleri (25 madde):** 1. **Boğazların açılması:** Çanakkale ve İstanbul Boğazları İtilaf Devletleri'nin kontrolüne bırakılacaktır. 2. **Ordunun terhisi:** Osmanlı ordusu terhis edilecek, silah ve cephane İtilaf Devletleri'ne teslim edilecektir. 3. **Ulaşım ve haberleşme:** Tüm demiryolları, limanlar, telgraf ve telefon hatları İtilaf Devletleri'nin denetimine verilecektir. 4. **Esirler:** İtilaf esirlerinin serbest bırakılması (Osmanlı esirleri bırakılmayacak). 5. **Terhis süresi:** Osmanlı kuvvetlerinin derhal terhis edilmesi. 6. **7. MADDE (EN TEHLİKELİ):** "İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıktığında herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir." Bu madde, sınırsız ve koşulsuz işgal hakkı tanıyan en tehlikeli maddedir. "Güvenlik tehdidi" ifadesi kasıtlı olarak muğlak bırakılmıştır. 7. **24. MADDE:** Doğu vilayetlerinde (altı il) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu bölgeleri işgal edebilecektir. Bu madde, Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurulmasına zemin hazırlamıştır. **Mondros'un Sonuçları:** - Osmanlı Devleti fiilen egemenliğini kaybetmiştir. - Ordu terhis edilmiş, savunma gücü ortadan kalkmıştır. - İtilaf Devletleri Anadolu'yu işgale başlamıştır. - Antlaşma, bir ateşkes olmasına rağmen fiilen teslim belgesi niteliğindedir. **İŞGALLER** Mondros'un ardından İtilaf Devletleri, özellikle 7. maddeye dayanarak Osmanlı topraklarını işgal etmeye başlamıştır. **İşgalci Devletler ve İşgal Bölgeleri:** | Devlet | İşgal Bölgesi | |--------|--------------| | İngiltere | Musul, Urfa, Antep, Maraş, Batum, Kars, İstanbul (kısmen) | | Fransa | Adana, Mersin, Osmaniye (Çukurova/Kilikya bölgesi) | | İtalya | Antalya, Burdur, Isparta, Konya (kısmen), Muğla | | Yunanistan | İzmir ve çevresi (15 Mayıs 1919) | **İzmir'in İşgali (15 Mayıs 1919):** İzmir'in Yunanistan tarafından işgali, Milli Mücadele'nin başlamasında dönüm noktasıdır. Paris Barış Konferansı'nda İngiltere'nin desteğiyle Yunanistan'a İzmir'i işgal etme izni verilmiştir. İşgal sırasında gazeteci Hasan Tahsin, düşmana ilk kurşunu atarak milli direniş ruhunun sembolü olmuştur. **İlk Silahlı Direniş:** 19 Aralık 1918'de Hatay Dörtyol'da Fransızlara karşı başlamıştır. **Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)** I. Dünya Savaşı sonrası dünya düzenini belirlemek için İtilaf Devletleri Paris'te toplanmıştır. Bu konferansta: - Osmanlı topraklarının paylaşımı görüşülmüştür. - İzmir'in Yunanistan tarafından işgaline karar verilmiştir. - Milletler Cemiyeti'nin kurulması kararlaştırılmıştır. - Wilson İlkeleri tartışılmış ancak büyük ölçüde görmezden gelinmiştir. **Wilson İlkeleri:** ABD Başkanı Woodrow Wilson'ın 14 maddelik barış planıdır. 12. maddesi Osmanlı ile ilgilidir: "Türk çoğunluğun yaşadığı topraklarda egemenlik hakkı güvence altına alınmalıdır." Ancak İtilaf Devletleri kendi sömürge çıkarlarını Wilson İlkeleri'nin önüne koymuş ve bu ilkeler uygulanmamıştır. **CEMİYETLER** İşgallere karşı halk iki tür cemiyet kurmuştur: **Yararlı (Milli) Cemiyetler:** Amaçları: Bulundukları bölgeyi işgalden korumak | Cemiyet | Bölge/Amaç | |---------|------------| | Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti | Doğu'da Ermeni devletine karşı | | Reddi İlhak Cemiyeti | İzmir — Yunan işgaline karşı | | Kilikyalılar Cemiyeti | Adana — Fransız işgaline karşı | | Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti | Karadeniz — Pontus tehdidine karşı | | Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti | Trakya — Yunan tehdidine karşı | **Yararlı Cemiyetlerin Ortak Özellikleri:** - Bölgesel niteliktedir (her biri kendi bölgesini korur). - Milli birlik ve bütünlük hedefler. - Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. **Zararlı Cemiyetler:** Amaçları: Osmanlı topraklarını parçalamak | Cemiyet | Amaç | |---------|------| | Mavri Mira | Fener Rum Patrikhanesi — Megali İdea | | Pontus Rum Cemiyeti | Karadeniz'de Rum devleti kurmak | | Etnik-i Eterya | Megali İdea — Batı Anadolu ve Trakya'yı Yunanistan'a katmak | | Hınçak ve Taşnak | Doğu Anadolu'da Ermeni devleti kurmak | **KUVA-YI MİLLİYE HAREKETİ** İşgallere karşı halkın kurduğu düzensiz silahlı direniş güçlerine Kuvâ-yı Milliye (Milli Kuvvetler) denir. **Ortaya Çıkış Nedenleri:** - Osmanlı ordusu terhis edilmiştir. - İstanbul hükümeti işgallere karşı etkisizdir. - Halk kendi güvenliğini sağlamak zorunda kalmıştır. **Özellikleri:** - Düzensiz, gönüllü birliklerdir. - Bölgesel olarak faaliyet gösterirler. - Merkezi bir komuta yapıları yoktur. - Gerilla savaşı yöntemleri kullanmışlardır. **Olumlu Yönleri:** - İşgalcilerin ilerleyişini yavaşlatmıştır. - Halk direniş ruhunu canlı tutmuştur. - Düzenli ordu kurulana kadar direniş sağlamıştır. **Olumsuz Yönleri:** - Disiplin ve koordinasyon eksikliği vardır. - Büyük çaplı savaşlarda yetersiz kalmıştır. - Bazı birlikler yerel otoritelerce yönlendirilmiştir. Bu nedenle TBMM, 8 Kasım 1920'de düzenli ordunun kurulmasına karar vermiştir. **Sık Karıştırılan Noktalar:** - Mondros bir ateşkes (mütareke), Sevr bir barış antlaşmasıdır. İkisi farklıdır. - İzmir'i Yunanistan, Adana'yı Fransa, Antalya'yı İtalya, Musul'u İngiltere işgal etmiştir. - 7. madde en tehlikeli, 24. madde Doğu vilayetleriyle ilgilidir. - İlk silahlı direniş İzmir'de değil, Hatay Dörtyol'da başlamıştır. - Yararlı cemiyetler bölgesel, zararlı cemiyetler ayrılıkçıdır. - Kuvâ-yı Milliye düzensiz halK güçleri, düzenli ordu TBMM'nin kurduğu ordutur.