Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Kongreler

Milli Mücadele'nin Hazırlık Dönemi

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası Osmanlı Devleti fiilen çökmüş, İstanbul hükümeti işgallere karşı etkisiz kalmıştır. Bu ortamda Mustafa Kemal, milli kurtuluş hareketini başlatmak için harekete geçmiştir.

MUSTAFA KEMAL'İN SAMSUN'A ÇIKIŞI (19 Mayıs 1919)

Arka Plan: Karadeniz bölgesinde Pontus Rum çeteleri ile Türk halkı arasında çatışmalar yaşanıyordu. İngilizler, bu durumu bahane ederek bölgeyi işgal etmekle tehdit ediyordu. İstanbul hükümeti, bölgedeki asayişi sağlamak için Mustafa Kemal'i görevlendirmiştir.

Görev ve Amaç: - Resmi görevi:

1. Ordu Müfettişi olarak bölgedeki asayişi sağlamak ve silah bıraktırmak

- Gerçek amacı: Milli mücadeleyi örgütlemek ve başlatmak

Mustafa Kemal, geniş yetkilerle donatılmıştı: bölgedeki tüm sivil ve askeri makamlarla yazışma yapabilecek, emirler verebilecekti.

19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal, Bandırma Vapuru ile Samsun'a çıkmıştır. Bu tarih, Milli Mücadele'nin başlangıcı olarak kabul edilmekte ve günümüzde Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanmaktadır.

HAVZA GENELGESİ (28 Mayıs 1919)

Mustafa Kemal Samsun'dan Havza'ya geçmiştir. Burada yayımladığı genelge ile:

- İşgallerin protesto edilmesini istemiştir. - Büyük ve etkili mitingler düzenlenmesini çağırısında bulunmuştur. - Amacı: Milli bilinci uyandırmak ve kamuoyu oluşturmak.

Önemi: Halkın işgallere karşı tepkisini örgütlü hale getirmeyi amaçlayan ilk adımdır.

AMASYA GENELGESİ (22 Haziran 1919)

Mustafa Kemal, Havza'dan Amasya'ya geçmiştir. Burada Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Refet Bele ile birlikte tarihi bir genelge yayımlamıştır.

Amasya Genelgesi'nin Önemli Maddeleri:

1. "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir."

→ Milli Mücadele'nin gerekçesi belirlenmiştir.

1. "İstanbul hükümeti üzerine düşen sorumluluğu yerine getirememektedir."

→ İstanbul hükümetinin yetersizliği ilan edilmiştir.

1. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."

→ Milli egemenlik fikrinin ilk ifadesidir. Kurtuluşun padişah veya hükümetten değil, milletin kendisinden geleceği vurgulanmıştır.

1. "Sivas'ta milli bir kongre toplanacaktır."

→ Kongre kararı alınmıştır.

1. "Her ilden halkın güvenini kazanmış üç delege seçilecektir."

→ Demokratik temsil ilkesi benimsenmiştir.

Amasya Genelgesi'nin Önemi: - Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi ilk kez belirlenmiştir. - Milli Mücadele'nin programı/manifestosu niteliğindedir. - İstanbul hükümetine açıkça meydan okunmuştur.

İstanbul Hükümetinin Tepkisi: Amasya Genelgesi sonrası İstanbul hükümeti Mustafa Kemal'i geri çağırmıştır. Mustafa Kemal buna uymamış ve 8 Temmuz 1919'da askerlik görevinden istifa etmiştir. Böylece sivil bir lider olarak milli hareketin başına geçmiştir.

ERZURUM KONGRESİ (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Niteliği: Bölgesel bir kongredir (Doğu illerinin temsilcileri katılmıştır). Başkan: Mustafa Kemal

Alınan Kararlar:

1. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz."

→ Vatanın bölünmezliği ilkesi (ulusal nitelikte karar)

1. "Manda ve himaye kabul edilemez."

→ Tam bağımsızlık iradesi

1. "Geçici bir hükümet kurulmalıdır."

→ Yeni yönetim ihtiyacı

1. "Hristiyan azınlıklara siyasi hakimiyet tanınamaz."

→ Milli egemenlik ilkesi

1. Temsil Heyeti oluşturulmuştur.

→ Başkan: Mustafa Kemal (9 kişilik heyet)

Erzurum Kongresi'nin Önemi: - Katılımcıları bölgesel, kararları ulusal niteliktedir. - Temsil Heyeti kurularak milli hareket kurumsal hale gelmiştir. - Manda ve himayenin reddi, tam bağımsızlık iradesini ortaya koymuştur.

SİVAS KONGRESİ (4-11 Eylül 1919)

Niteliği: Ulusal bir kongredir (tüm yurdu temsil eder). Başkan: Mustafa Kemal

Alınan Kararlar:

1. Erzurum Kongresi kararları aynen benimsenmiştir.
2. Tüm yararlı cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir.

→ Milli hareket tek çatı altına alınmıştır.

1. Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale gelmiştir.
2. Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir.
3. Ali Fuat Cebesoy, Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye Komutanlığı'na atanmıştır.

Sivas'ta Manda Tartışması: Bazı delegeler (özellikle Amerikan mandası taraftarları) manda fikrini savunmuştur. Ancak Mustafa Kemal'in kararlı tutumu ile manda kesin olarak reddedilmiştir.

Sivas Kongresi'nin Önemi: - Ulusal temsil sağlanmıştır. - Cemiyetler birleştirilmiştir → güç birliği - Milli hareket tek merkezden yönetilir hale gelmiştir. - Manda tartışması kesin olarak sonuçlandırılmıştır.

AMASYA GÖRÜŞMESİ (20-22 Ekim 1919)

Sivas Kongresi sonrası Temsil Heyeti ile İstanbul hükümeti arasında Amasya'da görüşme yapılmıştır. İstanbul hükümeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa katılmıştır.

Kararlar: - Mebusan Meclisi'nin toplanması kabul edilmiştir. - Misakımillî kararlarının benimsenmesi istenmiştir.

Önemi: İstanbul hükümetinin Temsil Heyeti'ni (dolaylı olarak Milli Mücadele'yi) tanıması anlamına gelir.

MİSAKIMİLLÎ (28 Ocak 1920)

Nedir: Ulusal Ant (Milli Yemin) belgesidir. Nerede kabul edildi: Son Osmanlı Mebusan Meclisi (İstanbul)

Temel İlkeleri:

1. Mondros Ateşkesi imzalandığında Türk çoğunluğun yaşadığı topraklar bir bütündür, parçalanamaz.
2. Kars, Ardahan ve Batum'da halk oylaması yapılmalıdır.
3. Batı Trakya'nın geleceği halk oylaması ile belirlenmelidir.
4. İstanbul ve Boğazlar güvenliği sağlandığında uluslararası ticarete açık tutulacaktır.
5. Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslüman haklarıyla orantılı olacaktır.
6. Kapitülasyonlar kabul edilemez.
7. Siyasi, mali ve hukuki gelişmeyi engelleyen kısıtlamalar kaldırılmalıdır.

Misakımillî'nin Önemi: - Milli Mücadele'nin siyasi manifestosu niteliğindedir. - Yeni Türk devletinin sınırları ilk kez belirlenmiştir. - İtilaf Devletleri'ni rahatsız etmiş ve İstanbul'un resmen işgaline (16 Mart

1. neden olmuştur.

- İstanbul'un işgali, Mebusan Meclisi'nin dağıtılmasına yol açmış ve TBMM'nin Ankara'da açılmasını zorunlu kılmıştır.

KONGRE DÖNEMİNİN KRONOLOJİK AKIŞI:

| Tarih | Olay | |-------|------| | 19 Mayıs 1919 | Mustafa Kemal Samsun'a çıkış | | 28 Mayıs 1919 | Havza Genelgesi | | 22 Haziran 1919 | Amasya Genelgesi | | 8 Temmuz 1919 | Mustafa Kemal'in askerlikten istifası | | 23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 | Erzurum Kongresi | | 4-11 Eylül 1919 | Sivas Kongresi | | 20-22 Ekim 1919 | Amasya Görüşmesi | | 27 Aralık 1919 | Temsil Heyeti'nin Ankara'ya gelişi | | 12 Ocak 1920 | Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin açılışı | | 28 Ocak 1920 | Misakımillî'nin kabulü | | 16 Mart 1920 | İstanbul'un resmen işgali | | 23 Nisan 1920 | TBMM'nin Ankara'da açılması |

Sık Karıştırılan Noktalar: - Erzurum = bölgesel toplantı, ulusal kararlar. Sivas = ulusal toplantı, ulusal kararlar. - Amasya Genelgesi = Milli Mücadele'nin programı. Misakımillî = siyasi manifestosu. - Temsil Heyeti Erzurum'da kurulmuş, Sivas'ta tüm yurdu temsil eder hale gelmiştir. - Mustafa Kemal'in istifası Erzurum'dan önce (8 Temmuz), Erzurum'da sivil olarak katılmıştır. - Misakımillî TBMM'de değil, Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir. - Havza Genelgesi halkı protesto mitingine çağırır; Amasya Genelgesi Milli Mücadele'nin manifestosudur.