Fiilimsiler

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen ancak cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsi olan sözcükler fiil çekimi almaz; yani kip ve kişi eki taşımaz. LGS'de dil bilgisi soruları arasında en çok karşılaşılan konulardan biridir. İSİM-FİİLLER (MASTARLAR) Fiillerin sonuna -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim görevinde kullanılır: özne, nesne, dolaylı tümleç olabilir. -mak/-mek: Okumak güzeldir. (özne) Koşmaktan yoruldu. (dolaylı tümleç) -ma/-me: Yazma güzel bir aktivitedir. Okumayı çok seviyorum. (nesne) -ış/-iş: Bakışı çok etkileyiciydi. Gülüşünü unutamam. Dikkat: "Yazma tahtaya!" cümlesindeki "yazma" olumsuzluk bildirdiği için isim-fiil değildir. SIFAT-FİİLLER (ORTAÇLAR) Fiillere getirilen -an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş ekleriyle yapılır. Cümlede sıfat görevinde kullanılır, yani bir ismi niteler. -an/-en: Koşan çocuk yoruldu. ("çocuk"u niteler) -ası/-esi: Görülesi yerler var bu ülkede. -maz/-mez: Tükenmez kalem al. ("kalem"i niteler) -dık/-dik: Sevdiğim kitabı aldım. Tanıdık bir yüz gördüm. -acak/-ecek: Okunacak kitap çok. Gelecek hafta görüşürüz. -mış/-miş: Pişmiş yemek soğumuş. Geçmiş zaman olur ki... Dikkat: Bu ekler fiil çekiminde de kullanılır. "Koşan çocuk" → sıfat-fiil; "Çocuk koşar" → fiil çekimi. Fark: Sıfat-fiil bir isimden önce gelir ve onu niteler. ZARF-FİİLLER (ULAÇLAR) Fiillere getirilen -arak/-erek, -ıp/-ip, -ınca/-ince, -dıkça/-dikçe, -madan/-meden, -ken, -alı/-eli, -casına/-cesine ekleriyle yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılır; bir fiilin nasıl, ne zaman, ne şekilde yapıldığını bildirir. -arak/-erek: Gülerek geldi. (nasıl geldi?) -ıp/-ip: Oturup dinlendi. (oturdu ve dinlendi) -ınca/-ince: Eve gelince ders çalıştı. (ne zaman?) -dıkça/-dikçe: Okudukça öğrenirsin. (ne zaman/nasıl?) -madan/-meden: Durmadan koştu. (nasıl koştu?) -ken: Uyurken güldü. (ne zaman?) -alı/-eli: Geleli üç gün oldu. (ne zamandan beri?) Dikkat: "-ken" eki isme de gelebilir: "Öğrenciyken" → fiilimsi değil. FİİLİMSİ İLE FİİLİ AYIRT ETME Fiiller kip eki ve kişi eki alır: geldi (gel-di: geçmiş zaman + 3. tekil). Fiilimsiler kip ve kişi eki almaz, başka sözcükleri niteler veya isim görevinde kullanılır. "Gelen" tek başına fiilimsi, "gelir" ise fiil çekimidir. SIK YAPILAN HATALAR • "-ma/-me" ekinin isim-fiil mi olumsuzluk mu olduğunu ayırt edememek: "Yazma güzeldir" (isim-fiil) ile "Yazma şunu!" (olumsuzluk) farklıdır. Olumsuzlukta emir anlamı vardır. • Sıfat-fiil eklerini fiil çekimiyle karıştırmak: "Koşan çocuk" (sıfat-fiil) ≠ "Çocuk koşar" (fiil). Sıfat-fiil bir isimden önce gelip onu niteler. • Zarf-fiili bağlaçla karıştırmak: "-ıp/-ip" eki bazen "ve" anlamı verse de sözcük yapısı olarak zarf-fiildir. LGS İPUÇLARI • Fiilimsi sorularında sözcüğün cümledeki görevine bakın: isim gibi mi, sıfat gibi mi, zarf gibi mi kullanılıyor? • "-dık/-dik" ve "-acak/-ecek" ekleri hem sıfat-fiil hem fiil çekimi olabilir; isimden önce gelip onu niteliyorsa sıfat-fiildir. • Fiilimsi eki alan sözcüğün ardından bir isim geliyorsa muhtemelen sıfat-fiildir; fiil geliyorsa zarf-fiildir.