Cümlede Anlam

Cümlede anlam, bir cümlenin taşıdığı anlamı doğru yorumlama ve cümleler arasındaki anlam ilişkilerini çözümleme becerisidir. LGS Türkçe sınavında en fazla soru gelen konulardan biridir. Öğrenciden cümleyi okumakla kalmayıp, cümlede kurulan ilişkileri fark etmesi ve satır arası okuma yapması beklenir. NEDEN-SONUÇ İLİŞKİSİ Bir olayın başka bir olaya yol açmasıdır. Neden olan durum ve onun sonucu aynı cümlede yer alır. "çünkü", "dolayısıyla", "bu yüzden", "bu nedenle", "-den dolayı", "sonucunda" gibi ifadeler ipucu verir. Örnek: "Hava çok soğuk olduğu için dışarı çıkamadık." Burada neden soğuk hava, sonuç ise dışarı çıkamamadır. LGS'de neden-sonuç ilişkisi bazen açıkça verilmez, bağlamdan çıkarılması beklenir. AMAÇ-SONUÇ İLİŞKİSİ Bir eylemin hangi amaca yönelik yapıldığını gösterir. "amacıyla", "için", "diye", "üzere" gibi sözcüklerle kurulur. Örnek: "Sınava hazırlanmak için her gün iki saat çalışıyordu." Amaç sınava hazırlanmak, eylem ise çalışmaktır. Neden-sonuç ile karıştırılmamalıdır: amaçta bilinçli bir tercih vardır, neden-sonuçta doğal bir bağlantı. KOŞUL (ŞART) İLİŞKİSİ Bir durumun gerçekleşmesinin başka bir duruma bağlı olduğunu gösterir. "-se/-sa" eki ve "eğer", "şayet" sözcükleri kullanılır. Örnek: "Erken kalkarsan derse yetişirsin." Koşul erken kalkmak, sonuç derse yetişmektir. LGS'de koşullu cümleler genellikle dolaylı verilir. ÖZNEL VE NESNEL YARGI Nesnel yargı kanıtlanabilir, herkesin aynı sonuca ulaşacağı ifadelerdir: "Su 100°C'de kaynar." Öznel yargı kişisel görüş, duygu veya beğeni içerir: "Bu kitap çok güzeldi." Kesinlikle, asla, en güzel, harika, berbat gibi abartı ve duygu sözcükleri öznellik işaretidir. LGS'de "Hangisi nesnel yargı içerir?" soruları sıkça gelir. KARŞILAŞTIRMA İki durumun benzer veya farklı yönlerini ortaya koyan cümlelerdir. "ise", "oysa", "aksine", "fakat", "ancak", "ama", "buna karşın" gibi bağlaçlarla kurulur. Örnek: "Ali çalışkan, Ahmet ise tembel." Karşılaştırmada her zaman iki unsur vardır. ÖRTÜK (KAPALI) ANLAM Cümlede doğrudan söylenmeyip ima edilen anlamdır. Satır arası okuma gerektirir. Örnek: "Bir daha bu hatayı yapmam." Örtük anlam: Daha önce bu hata yapılmıştır. LGS'de "Bu cümleden hangisi çıkarılabilir?" soruları örtük anlamı test eder. BENZETME VE KİŞİLEŞTİRME Benzetme: Bir varlığın başka bir varlığa benzetilmesidir. "gibi", "kadar", "andıran" gibi sözcükler ipucudur. Kişileştirme: İnsan dışı varlıklara insan özellikleri verilmesidir. "Güneş gülümsedi" gibi. Bu iki kavram LGS'de söz sanatları olarak da sorulabilir. SIK YAPILAN HATALAR • Neden-sonuç ile amaç-sonuç ilişkisini karıştırmak: "Diye", "için" hem amaç hem neden bildirebilir; cümlenin bağlamına bakılmalıdır. • Öznel cümlelerdeki "kesinlikle" gibi sözcükleri nesnel sanmak: Kesinlik bildiren sözcükler bazen kişisel kanaat ifade eder. • Örtük anlamda cümleye ekleme yapmak: Örtük anlam cümleden çıkarılabilir olmalı, hayal gücüne dayanmamalıdır. LGS İPUÇLARI • Bağlaçlara dikkat edin: "ama, fakat, çünkü, için, diye, ise, oysa" gibi sözcükler cümledeki anlam ilişkisini doğrudan gösterir. • Seçeneklerde "her zaman", "hiçbir zaman", "kesinlikle" gibi genellemeler çoğunlukla yanlış seçenektir. • Cümleleri bütün olarak değerlendirin; tek bir sözcüğe takılıp bağlamı kaçırmayın.