Topic test landing
Mevsimler ve İklim
Bu ünitede mevsimlerin oluşumu, Dünya'nın eksen eğikliği, iklim ve hava durumu farkı ele alınmaktadır.
**Mevsimlerin Oluşumu:**
Dünya, Güneş etrafında dönerken ekseni 23,5° eğiktir. Bu eğiklik nedeniyle yıl boyunca Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı değişir. Güneş ışınları dik açıyla gelen bölgeler daha fazla ısınır.
**Temel Kavramlar:**
- Dünya'nın eksen eğikliği (23,5°)
- Güneş ışınlarının düşme açısı
- Gece-gündüz süresi değişimi
- Ekinoks (21 Mart, 23 Eylül) — gece ve gündüz eşit
- Solstis (21 Haziran, 21 Aralık) — en uzun/kısa gündüz
**İklim ve Hava Durumu Farkı:**
- Hava durumu: Kısa süreli atmosfer koşulları (bugün yağmurlu)
- İklim: Uzun yıllar boyunca gözlemlenen ortalama hava koşulları
**İklimi Etkileyen Faktörler:** Enlem, yükselti, denize yakınlık, rüzgar yönü, bitki örtüsü.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
DNA ve Genetik Kod
Bu ünitede DNA'nın yapısı, genlerin işlevi, kalıtım ve genetik çeşitlilik konuları ele alınmaktadır.
**DNA (Deoksiribonükleik Asit):**
DNA, canlıların kalıtsal bilgilerini taşıyan moleküldür. Çift sarmal (helix) yapısındadır. Nükleotid adı verilen birimlerden oluşur.
**Nükleotid Yapısı:** Şeker (deoksiriboz) + Fosfat + Azotlu baz
- Adenin (A) — Timin (T) ile eşleşir
- Guanin (G) — Sitozin (C) ile eşleşir
**Gen:** DNA üzerinde belirli bir özelliği kodlayan bölümdür. Örneğin göz rengi, saç rengi gibi özellikler genlerle belirlenir.
**Kromozom:** DNA'nın protein ipliklerle sarılıp yoğunlaşmış halidir. İnsan hücrelerinde 46 kromozom (23 çift) bulunur.
**Kalıtım:** Özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarılmasıdır.
- Baskın (dominant) gen: Etkisini her zaman gösterir (büyük harfle gösterilir: A)
- Çekinik (resesif) gen: Sadece homozigot durumda etkisini gösterir (küçük harfle: a)
- Genotip: Genetik yapı (AA, Aa, aa)
- Fenotip: Dış görünüş
**Mutasyon:** DNA'daki kalıcı değişikliklerdir. Zararlı, yararlı veya nötr olabilir.
**Genetik Mühendisliği:** DNA üzerinde yapılan değişikliklerle istenilen özelliklerin elde edilmesidir (GDO, gen tedavisi vb.).
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
Basınç
Bu ünitede katı, sıvı ve gaz basıncı, açık hava basıncı ve Pascal ilkesi ele alınmaktadır.
**Basınç:** Birim yüzeye uygulanan kuvvettir. P = F/A (N/m² = Pascal)
**Katı Basıncı:** Temas yüzey alanı küçüldükçe basınç artar. Örnek: Bıçağın keskin tarafı daha kolay keser.
**Sıvı Basıncı:** Derinlik arttıkça sıvı basıncı artar. P = d × g × h (yoğunluk × yerçekimi × derinlik). Sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir.
**Gaz Basıncı:** Gaz moleküllerinin kap çeperlerine çarpmasıyla oluşur. Sıcaklık artarsa gaz basıncı artar.
**Açık Hava Basıncı:** Atmosferin yeryüzüne uyguladığı basınçtır. Yükseklere çıktıkça azalır.
**Pascal İlkesi:** Kapalı bir kapta sıvıya uygulanan basınç, sıvının her noktasına eşit olarak iletilir. Hidrolik sistemlerin temelidir.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
Madde ve Endüstri
Bu ünitede periyodik tablo, asitler, bazlar, tuzlar, kimyasal tepkimeler ve endüstriyel uygulamalar ele alınmaktadır.
**Periyodik Tablo:** Elementlerin atom numarasına göre sıralandığı tablodur. Satırlar periyot, sütunlar grup olarak adlandırılır.
**Asitler:** Suda çözündüğünde H⁺ iyonu veren maddelerdir. Ekşi tat, turnusol kağıdını kırmızıya çevirir. Örnekler: HCl, H₂SO₄, sirke.
**Bazlar:** Suda çözündüğünde OH⁻ iyonu veren maddelerdir. Kayganlık hissi, turnusol kağıdını maviye çevirir. Örnekler: NaOH, sabun.
**Nötralleşme:** Asit + Baz → Tuz + Su. Mide yanmasında antiasit kullanımı buna örnektir.
**pH Skalası:** 0-14 arası; 7 nötr, 7'den küçük asidik, 7'den büyük bazik.
**Kimyasal Tepkimeler:** Yanma, paslanma, fotosentez, solunum, nötralleşme kimyasal değişimlerdir. Kütle korunur.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
Basit Makineler
Bu ünitede kaldıraçlar, makaralar, eğik düzlem ve basit makinelerin iş-enerji ilişkisi ele alınmaktadır.
**Basit Makineler:** İş yapmayı kolaylaştıran araçlardır. Kuvvetten veya yoldan kazanç sağlar ama ikisinden aynı anda kazanç sağlanamaz.
**Kaldıraç Türleri:**
- 1. tür: Dayanak ortada (tahterevalli, makas)
- 2. tür: Yük ortada (el arabası, fındık kıracağı)
- 3. tür: Kuvvet ortada (maşa, olta)
**Makara Türleri:**
- Sabit makara: Kuvvetin yönünü değiştirir, büyüklüğünü değiştirmez
- Hareketli makara: Kuvvetten 2 kat kazanç sağlar
- Palanga: Sabit + hareketli makara kombinasyonu
**Eğik Düzlem:** Yüksekliğe çıkarmak için daha az kuvvet uygulamayı sağlar. Rampa, vida, kama örnekleridir.
**Verim:** Yapılan yararlı iş / harcanan toplam enerji × 100. Sürtünme nedeniyle verim her zaman %100'den küçüktür.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi
Bu ünitede enerji türleri, enerji dönüşümleri, yenilenebilir/yenilenemez enerji kaynakları ve çevre sorunları ele alınmaktadır.
**Enerji Türleri:** Kinetik, potansiyel, ısı, ışık, ses, elektrik, kimyasal, nükleer enerji.
**Enerji Korunumu:** Enerji yok olmaz, sadece bir türden başka bir türe dönüşür.
**Enerji Dönüşüm Örnekleri:**
- Ampulde: Elektrik → Işık + Isı
- Fotosentezde: Işık → Kimyasal
- HES'te: Potansiyel → Kinetik → Elektrik
**Yenilenebilir Kaynaklar:** Güneş, rüzgar, su (HES), jeotermal, biyokütle, dalga/gelgit.
**Yenilenemez Kaynaklar:** Kömür, petrol, doğalgaz, nükleer.
**Çevre Sorunları:** Küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, asit yağmuru, hava/su/toprak kirliliği.
**Sera Etkisi:** Atmosferdeki CO₂ ve metan gibi gazlar ısıyı hapsederek Dünya'nın ortalama sıcaklığını artırır.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi
Bu ünitede elektrik yükleri, elektriklenme, elektrik devreleri, akım, gerilim ve direnç konuları ele alınmaktadır.
**Elektrik Yükleri:** Proton (+), elektron (-), nötron (yüksüz). Aynı yükler itişir, zıt yükler çekişir.
**Elektriklenme Yolları:**
- Sürtünme ile: İki cisim sürtüldüğünde elektron transferi olur
- Dokunma ile: Yüklü cisim nötr cisme dokundığunda yük paylaşılır
- Etki ile: Yüklü cisim yaklaştırıldığında yük dağılımı değişir
**Elektrik Devreleri:**
- Seri bağlama: Akım her yerde aynı, gerilim paylaşılır
- Paralel bağlama: Gerilim her kolda aynı, akım paylaşılır
**Ohm Kanunu:** V = I × R (Gerilim = Akım × Direnç)
**Elektrik Enerjisi ve Güç:**
- Güç: P = V × I (Watt)
- Enerji: E = P × t (Joule veya kWh)
**Elektrik Güvenliği:** Sigorta, topraklama, kaçak akım rölesi.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
Topic test landing
Adaptasyon ve Evrim
Bu ünitede canlıların çevreye uyumu, doğal seçilim, mutasyon ve biyolojik çeşitlilik konuları ele alınmaktadır.
**Adaptasyon:** Canlıların yaşadıkları çevreye uyum sağlamasıdır.
- Yapısal: Kutup ayısının kalın kürkü
- Davranışsal: Kuşların göçü
- Fizyolojik: Develerin su depolama yeteneği
**Doğal Seçilim:** Çevreye en iyi uyum sağlayan bireylerin hayatta kalıp üremesidir. Charles Darwin bu teoriyi ortaya koymuştur.
**Mutasyon:** DNA'da meydana gelen kalıcı değişikliklerdir. Evrimsel değişimin hammaddesidir.
**Biyolojik Çeşitlilik:** Bir ekosistemde farklı türlerin varlığıdır. Ekolojik denge için çok önemlidir.
**Nesli Tükenen/Tükenmekte Olan Türler:** İnsan faaliyetleri (habitat kaybı, aşırı avlanma, kirlilik) nedeniyle birçok tür tehlike altındadır.
**Fosiller:** Geçmişte yaşamış canlıların kalıntılarıdır. Evrime kanıt sağlar.
40 preview soruMedium hazirHard hazir
