Konu Özeti
Bu ünitede DNA'nın yapısı, genlerin işlevi, kalıtım ve genetik çeşitlilik konuları ele alınmaktadır.
**DNA (Deoksiribonükleik Asit):**
DNA, canlıların kalıtsal bilgilerini taşıyan moleküldür. Çift sarmal (helix) yapısındadır. Nükleotid adı verilen birimlerden oluşur.
**Nükleotid Yapısı:** Şeker (deoksiriboz) + Fosfat + Azotlu baz
- Adenin (A) — Timin (T) ile eşleşir
- Guanin (G) — Sitozin (C) ile eşleşir
**Gen:** DNA üzerinde belirli bir özelliği kodlayan bölümdür. Örneğin göz rengi, saç rengi gibi özellikler genlerle belirlenir.
**Kromozom:** DNA'nın protein ipliklerle sarılıp yoğunlaşmış halidir. İnsan hücrelerinde 46 kromozom (23 çift) bulunur.
**Kalıtım:** Özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarılmasıdır.
- Baskın (dominant) gen: Etkisini her zaman gösterir (büyük harfle gösterilir: A)
- Çekinik (resesif) gen: Sadece homozigot durumda etkisini gösterir (küçük harfle: a)
- Genotip: Genetik yapı (AA, Aa, aa)
- Fenotip: Dış görünüş
**Mutasyon:** DNA'daki kalıcı değişikliklerdir. Zararlı, yararlı veya nötr olabilir.
**Genetik Mühendisliği:** DNA üzerinde yapılan değişikliklerle istenilen özelliklerin elde edilmesidir (GDO, gen tedavisi vb.).
Temel Kavramlar
- DNA yapısı (çift sarmal)
- Nükleotid (şeker + fosfat + azotlu baz)
- Baz eşleşmesi (A-T, G-C)
- Gen (özellik kodlayan DNA bölgesi)
- Kromozom (46 adet, 23 çift)
- Baskın gen (dominant)
- Çekinik gen (resesif)
- Genotip ve fenotip
- Kalıtım ve çaprazlama
- Mutasyon
Örnek Soru
Soru: Bir bireyin genotip 'Aa' ise bu birey için ne söylenebilir?
A) Homozigot baskındır
B) Heterozigot (melez) dir
C) Homozigot çekiniktir
D) Fenotipi belirlenemez
Cevap: B
Açıklama: 'Aa' genotipinde biri baskın (A) biri çekinik (a) alel bulunduğundan birey heterozigot (melez) dir. Fenotipi baskın karakteri gösterir.